Ngày 30/10, tại Hội thảo Nộp tiền khắc phục hậu quả án kinh tế, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng, đại tá, PGS-TS Đỗ Cảnh Thìn, Phó Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng pháp luật được thiết kế trước hết để bảo vệ con người, xã hội và các thể chế, qua đó ngăn ngừa hành vi vi phạm. Xử lý vi phạm là cần thiết nhưng không phải mục đích cuối cùng.
Theo ông, nguyên tắc kết hợp nghiêm trị và khoan hồng đã được đặt ra từ lâu trong chính sách xử lý tội phạm. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, việc hài hòa 2 yếu tố này cần được thể hiện rõ hơn, nhất là trong xử lý các vụ án kinh tế và khuyến khích người vi phạm chủ động khắc phục hậu quả.
Từng là điều tra viên án kinh tế, trực tiếp điều tra, xử lý nhiều vụ án, ông Thìn cho biết bản thân không ít lần day dứt trước những hệ lụy mà người bị khởi tố, truy tố phải đối mặt. Khi một người vướng vòng tố tụng, không chỉ tài sản mà uy tín, danh dự, cơ hội kinh doanh, quan hệ với khách hàng và đối tác cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Ông cho rằng, nghiêm minh trong xử lý phải được hiểu là đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Việc xử nặng hay nhẹ nhưng không phù hợp với bản chất vụ việc đều không bảo đảm tính nghiêm minh.
Vì vậy, việc người vi phạm chủ động khắc phục hậu quả bằng kinh tế không nên bị nhìn nhận đơn giản là sự khoan nhượng với tội phạm. Đây có thể là cơ hội để họ sửa chữa sai lầm, giảm thiệt hại cho Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội, đồng thời có điều kiện trở lại hoạt động sản xuất, kinh doanh, tiếp tục đóng góp.
Theo ông Thìn, đây là vấn đề cần được quan tâm trong quá trình xây dựng chính sách, nhằm vừa bảo đảm xử lý vi phạm, vừa giảm những rủi ro pháp lý không cần thiết và khơi dậy động lực đóng góp của những người tham gia hoạt động kinh tế.
Không phải cứ nộp tiền khắc phục hậu quả là được miễn tội
Dù ủng hộ cách tiếp cận hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng, đại tá Đỗ Cảnh Thìn nhấn mạnh khoan hồng không đồng nghĩa với tha bổng, miễn trách nhiệm hình sự hay miễn hình phạt. Người vi phạm vẫn phải chịu trách nhiệm về hành vi phạm tội.
Việc xem xét mức độ khoan hồng phải căn cứ vào tính chất, mức độ, hậu quả, đặc biệt là động cơ và mục đích phạm tội. Nếu một người cố ý thực hiện hành vi phạm tội rồi dùng tiền để tìm cách giảm nhẹ trách nhiệm, điều đó có thể tạo ra nhận thức sai lệch, khiến pháp luật bị coi thường.
Ngược lại, với những trường hợp vô ý hoặc có sai lầm trong nhận thức, thực hiện, khi nhận thấy hậu quả và chủ động khắc phục, chính sách khoan hồng có thể tạo tác động tích cực.
Theo ông, cần có tiêu chí cụ thể, minh bạch về tỷ lệ tiền khắc phục hậu quả được xem xét khi áp dụng chính sách khoan hồng. Không thể tùy tiện áp dụng mức khác nhau đối với những trường hợp tương đồng. Việc đánh giá phải căn cứ vào tính chất, mức độ, hậu quả hành vi, đối tượng vi phạm và mức độ khắc phục.
Nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm hình sự, hình phạt cần được bảo đảm trong từng trường hợp. Không thể chỉ căn cứ vào số tiền người vi phạm nộp để đánh giá mà bỏ qua bản chất, tính chất và hậu quả của hành vi.
Ông cảnh báo nếu quy định không rõ ràng, quá trình vận dụng có thể xuất hiện những cách hiểu khác nhau, tạo ra khoảng mờ giữa việc nộp tiền khắc phục hậu quả với việc được miễn trách nhiệm hình sự hoặc miễn hình phạt. Điều này gây khó khăn cho cả người thực thi pháp luật lẫn người dân, doanh nghiệp.
Đặc biệt, cần tuyên truyền để người dân và doanh nghiệp hiểu đúng bản chất chính sách, không hình thành suy nghĩ cứ phạm tội, có tiền nộp khắc phục hậu quả thì sẽ được miễn tội, xóa tội hoặc giảm nhẹ hình phạt. Việc miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt hay giảm nhẹ hình phạt đều có những điều kiện, căn cứ riêng được pháp luật quy định.
Cần minh bạch trong kiểm soát dữ liệu, bảo đảm quyền của người liên quan
Đề cập việc ứng dụng công nghệ trong kiểm soát quá trình khắc phục hậu quả, đại tá Đỗ Cảnh Thìn cho rằng đây là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa công khai và minh bạch. Minh bạch không có nghĩa là mọi thông tin đều được công bố rộng rãi.
Theo ông, cần xác định rõ thông tin nào được công khai, công khai đến đâu, với đối tượng nào và có cơ chế kiểm soát theo quy định pháp luật. Việc ứng dụng công nghệ phải bảo đảm an toàn, bảo mật, thuận lợi và hiệu quả. Nếu đưa toàn bộ dữ liệu lên môi trường mạng để bất kỳ ai cũng có thể truy cập, khai thác thì không phù hợp. Mỗi cơ quan cần được xác định rõ phạm vi trách nhiệm và quyền tiếp cận thông tin.
Ông cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở việc áp dụng Nghị quyết 37 của Quốc hội mà còn đặt ra yêu cầu nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế và chính sách pháp luật. Trong đó, cần xem xét cả trách nhiệm của những cơ quan có thẩm quyền khi quy định pháp luật chưa hoàn thiện, dẫn đến cách hiểu và vận dụng khác nhau.
Từ thực tế từng tham gia hoạt động báo chí và công tác điều tra, ông cho biết có những trường hợp người vi phạm khai không biết hành vi của mình là vi phạm pháp luật. Điều này đặt ra vấn đề về trách nhiệm của cơ chế xây dựng, ban hành và tổ chức thực thi pháp luật, nhất là khi quy định chưa rõ ràng, dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau.
Bên cạnh đó, ông lưu ý các vụ án kinh tế thường phức tạp, đặc biệt khi chứng cứ điện tử ngày càng đóng vai trò quan trọng. Trong quá trình điều tra, các biện pháp nghiệp vụ phải được sử dụng đúng quy định pháp luật, không để xảy ra tình trạng lạm dụng tạm giữ, tạm giam hoặc sử dụng việc bắt giữ để gây sức ép với người bị điều tra.
Nguyên tắc cần được bảo đảm là chỉ áp dụng biện pháp bắt giữ khi thực sự cần thiết, không bắt giữ tùy tiện. Việc xử lý vừa phải bảo đảm hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm, vừa bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người liên quan.
Theo ông, nếu được triển khai với tiêu chí rõ ràng, cơ chế kiểm soát minh bạch và cách áp dụng phù hợp, chủ trương hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng sẽ tạo động lực để người vi phạm chủ động khắc phục hậu quả, đồng thời bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và lợi ích chung của xã hội.
×
About Quỳnh Nga
0 nhận xét:
Post a Comment